21 Eylül 2013

X Üniversitesi'nde yükseklisans buldum, ne güzel, gideyim yapayım mı?

Yükseklisansı Türkiye'de, Avrupa'da, ABD'de, Kanada'da ve dünyanın her yerinde yapabilirsiniz. Bunda bir sorun yok. Yabancı bir üniversitede yaparsanız, önemli olan üniversitenin Türkiye'de YÖK/ÜAK tarafından tanınıp tanınmadığı ve ayrıca o üniversiteden alınan yükseklisans derecesinin Türkiye'deki bir üniversiteden alınan yükseklisans derecesine denk olup olmadığıdır.

Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde 3+1, 3+2, 4+1, 4+2 sistemi uygulanmakta. İlk rakamlar lisans eğitim uzunluğunu ikinci rakamlar da "yükseklisans" (master) eğitim uzunluğunu yıl olarak göstermekte. Bunlar Bologna süreciyle değişiyor mu bilmiyorum. Ama en çok dikkat etmeniz gereken şeylerden birisi +1 olarak gözüken yükseklisansların aslında lisans eğitimine eklenen 1 sene (ya da 2 semester) olduğu özellikle Amerikan yükseköğrenim sistemindeki yükseklisansa ne kredi sayısı bakımından ne de "tez" açısından eşdeğer olmadığını bilmeniz. 

ABD'de de ortalama bir yükseklisans eğitimi, alan/altalan temel derslerin ileri düzeyde alınması, seminer derslerinin alınması, 'araştırma saati' adı altında tez çalışmalarının yürütülmesi ve sonunda gerçek ve özgün bir araştırma içeren yükseklisans tezinin yazılıp savunulması ile (tam zamanlı olarak) en az 2 senede tamamlanabilir. 

Türkiye'deki sistem de ABD'deki sisteme benzemekteydi. Ancak son senelerde değişen pazar (!) koşullarıyla tezli/tezsiz ve hatta şirkete/kuruma özel yükseklisans programları yürütülmeye başlandı. Bu gidişin sonu ne olur bilemiyorum. Ancak dikkat etmeniz gereken en önemli şey tezsiz yapılan bir yükseklisansın --normal şartlar altında, düzgün ve ciddi üniversiteler tarafından-- doktora önkoşulunu karşılamayacağıdır.